Umqedazwe we-COVID-19 ongakaze ubonwe owathatha iminyaka emithathu wabulala izigidi zabantu emhlabeni wonke futhi wabangela usizi olukhulu esintwini. Ukuthuthuka okusheshayo kwemithi yokugoma kanye nemithi yokwelapha ethuthukisiwe kwasiza ekwenzeni ngcono isimo. Ukuphela Kwesimo Esiphuthumayo Sezempilo Yomphakathi (PHE) se-COVID-19 kwamenyezelwa yi-WHO kanye nezinhlaka zikazwelonke ekuqaleni kukaMeyi 2023. Kodwa-ke, ukuphela kwesimo esiphuthumayo sezempilo yomphakathi kwakungasho ukuphela kwalesi sifo. I Covid-19 isifo sahlala siyingozi yezempilo yomphakathi nakuba sinciphile ukungenwa izifo kanye nokuqina.
Umsebenzi wegciwane le-SARS-CoV-2 elibangela isifo se-COVID-19 unyukile kusukela maphakathi no-February 2025. Izinga lokuhlola likhuphuke lafika ku-11 % ngokokuqala ngqa kusukela ngoJulayi 2024. Izifunda ezithinteke kakhulu yiMpumalanga Mediterranean, iSouth-East Asia, kanye neWestern Pacific. Ngokuqondene nezinhlobonhlobo, okuhlukile kwe-NB.1.8.1, Okuhlukile Ngaphansi Kokuqapha (VUM) kuyakhuphuka okubalelwa ku-10.7% wokulandelana komhlaba okubikwe maphakathi no-May kuyilapho ukujikeleza kwe-LP.8.1 kwehla.
Emazweni e-European Union, umsebenzi we-SARS-CoV-2 uhlala uphansi kodwa kunokunyuka kancane kwengxenye yokuhlolwa okuqondile kwamanye amazwe angenawo umthelela omkhulu. Okwamanje azikho izinhlobo ze-SARS-CoV-2 ezihlangabezana nemibandela ye-Varianants of Concern (VOC). Izinhlobonhlobo ze-BA.2.86 ne-KP.3 zihlangabezana nemibandela Yokuhlukahluka Kwentshisekelo (VOI).
E-Italy, ukushona kwe-COVID19 kukhuphuka ekuqaleni kwehlobo kanye nenani eliphakeme ekwindla eliphezulu ngaleyo ndlela kukhombisa iphethini yesizini yokufa kwe-COVID-19.
E-USA, kusukela ngoMeyi 27, 2025, kulinganiselwa ukuthi izifo ze-COVID-19 ziyakhula noma cishe ziyakhula ezifundazweni eziyisi-6, zehla noma ngokunokwenzeka zehla ezifundazweni eziyi-17, futhi azishintshi ezifundazweni ezingama-22. Inombolo yokuzala eshintsha isikhathi (Rt) Isilinganiso (isilinganiso sokudlulisela ngokusekelwe kudatha evela ekuvakasheni komnyango wezimo eziphuthumayo (ED) kulinganiselwa ku-1.15 (0.88 - 1.51). Kulinganiselwe Rt amanani angaphezu kuka-1 akhombisa ukukhula kobhubhane.
E-India, inani lamacala asebenzayo kusukela mhla zi-02 kuJuni 2025 lingu-3961 (ukwanda ngama-203 kusukela ngosuku olwedlule). Inani lokufa kwabantu okubangelwa i-COVID-19 kusukela ngomhlaka-01 Januwari 2025 lingama-32.
Izitayela zamanje zokuvama nokusatshalaliswa komhlaba wonke kwe-COVID-19 ziyakhathaza kodwa akwethusi. Ukubeka imikhawulo yokuhamba noma yohwebo akunconyiwe ngokusekelwe ekuhloleni kwamanje ubungozi. IMithethonqubo Yezempilo Yamazwe Ngamazwe (IHR) emile Izincomo ku-COVID-19 enikeza isiqondiso esiqhubekayo sokulawulwa okuqhubekayo kwezinsongo ze-COVID-19 kuhlala kusebenza kuze kube umhla zingama-30 ku-April 2026. Amazwe kufanele aqhubeke nokunikeza imigomo ye-COVID-19 ngokwezincomo zochwepheshe.
***
References:
- I-WHO. I-COVID-19 - Isimo Somhlaba. 28 May 2025. Itholakala ku https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2025-DON572
- I-European Center for Disease Prevention and Control (ECDC) 2025. Uhlolojikelele lwe-respiratory virus epidemiology in the EU/EEA, week 20, 2025. Itholakala ku- https://erviss.org/
- I-European Center for Disease Prevention and Control (ECDC) 2025. Izinhlobonhlobo ze-SARS-CoV-2 zokukhathazeka kusukela zingama-28 Meyi 2025. Itholakala ku- https://www.ecdc.europa.eu/en/covid-19/variants-concern
- Roccetti M., 2025. Okuthrendayo Kwesizini Yokufa kwe-COVID-19 e-Italy: Isifundo Sokuncishiswa Komugqa Esiqinisekisayo Ngedatha Yochungechunge Lwesikhathi kusukela ngo-2024/2025. Ukuphrinta kuqala ku-medRix. Kushicilelwe 31 May 2025. DOI: https://doi.org/10.1101/2025.05.30.25328619
- I-CDC. Amathrendi Amanje Obhubhane (Kusekelwe ku-Rt) Yamazwe. 28 May 2025. Itholakala ku https://www.cdc.gov/cfa-modeling-and-forecasting/rt-estimates/index.html
- I-MoHFW. I-COVID 19 e-India kusukela ngomhlaka-02 Juni 2025. Itholakala e- https://web.archive.org/web/20250602130711/https://covid19dashboard.mohfw.gov.in/notification.html
***
